Mỗi năm, hàng trăm vụ sạt lở đất trên cả nước gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và cơ sở hạ tầng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu sạt lở đất và chủ động kỹ năng ứng phó sẽ giúp người dân chủ động đảm bảo an toàn cho bản thân và gia đình.

1. Sạt lở đất là gì? Nguyên nhân gây ra sạt lở đất?

Theo Luật Phòng, chống thiên tai 2013 (sửa đổi, bổ sung 2020), sạt lở đất là hiện tượng đất, đá bị sạt trượt, lở do tác động của mưa lớn, lũ, dòng chảy hoặc hạn hán. Đây được coi là một loại hình thiên tai tự nhiên bất thường, xảy ra khi lớp đất hoặc đá trên sườn dốc mất ổn định, khiến toàn bộ khối vật chất trượt xuống dưới.

Sạt lở đất ở Việt Nam thường xảy ra tại các khu vực đồi núi có địa hình dốc, nền đất yếu và mưa lớn kéo dài. Khi đất bão hòa nước hoặc bị mất lớp rừng che phủ, khối đất đá dễ bị trượt xuống, gây nguy hiểm cho khu dân cư phía dưới. Bên cạnh yếu tố tự nhiên, các hoạt động của con người như phá rừng, khai thác, làm đường hay xây dựng trên sườn dốc cũng làm gia tăng nguy cơ sạt lở tại nước ta.

2. Dấu hiệu nhận biết sạt lở đất là gì?

Trước khi xảy ra sạt lở, thường xuất hiện một số dấu hiệu bất thường mà người dân có thể quan sát được. Theo hướng dẫn của Tổng cục Phòng, chống thiên tai, người dân cần đặc biệt chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo sớm sau đây:

Mưa lớn kéo dài nhiều ngày – đặc biệt ở vùng núi, sườn dốc hoặc khu vực từng xảy ra sạt lở.
Mặt đất phồng lên, cây cối nghiêng ngả hoặc rung chuyển nhẹ.
Nước ở suối, sông, rãnh thoát chuyển từ trong sang đục hoặc xuất hiện bọt khí, mạch nước mới.
Tường nhà, móng, sân, nền bị nứt, cửa sổ, cửa ra vào bị kẹt, khó mở.
Hàng rào, cột điện, tường chắn, cây lớn nghiêng hoặc dịch chuyển.
Nghe tiếng lạ trong lòng đất, tiếng đá rơi hoặc cây gãy.
Xuất hiện vết nứt trên sườn đồi, mái dốc hoặc đường giao thông.

Khi nhận thấy từ hai dấu hiệu trở lên, người dân cần ngay lập tức rời khỏi khu vực nguy hiểm và báo cho chính quyền địa phương hoặc Ban chỉ huy phòng chống thiên tai để được hướng dẫn ứng phó kịp thời, đảm bảo an toàn cho bản thân và gia đình.

3. Những việc nên làm để đảm bảo an toàn khi có nguy cơ sạt lở đất

Thường xuyên cập nhật tình hình thời tiết trên tivi, radio, hoặc ứng dụng điện thoại để nắm bắt tình hình và các cảnh báo sạt lở đất.
Chủ động tìm hiểu khu vực quanh nơi ở, đặc biệt là xem xét những vị trí đã từng xảy ra sạt lở, trượt lở hoặc lũ quét. Khi phát hiện dấu hiệu nứt đất, nước suổi chuyển đục hoặc cây nghiêng, tường nhà rạn nứt, cần lập tức báo ngay cho chính quyền địa phương và người dân xung quanh để kịp thời ứng phó.
Gia cố nhà cửa, tường rào, mái hiên, móng nhà và khơi thông cống rãnh, rãnh thoát nước, không để rác hoặc vật cản gây ứ đọng trước mùa mưa Ngoài ra, nên làm đập tạm hoặc mương thoát nước để giảm lượng nước chảy dồn về nhà khi mưa lớn.
Luôn sẵn sàng sơ tán khi có cảnh báo – ưu tiên bảo vệ tính mạng, tuyệt đối không cố ở lại để trông coi tài sản. Nếu gia đình có trẻ em, người già, người khuyết tật, cần lên kế hoạch di chuyển sớm và xác định rõ địa điểm an toàn như trường học, nhà văn hóa hoặc khu sơ tán tập trung do địa phương bố trí.
Chạy nhanh ra khỏi khu vực nguy hiểm khi nghe tiếng động lớn, tiếng ầm ầm trong lòng đất hoặc tiếng đá rơi, cây gãy. Khi nghe thấy những âm thanh này, cần rời khỏi khu vực ngay lập tức và chạy đến nơi cao, thoáng, cách xa sườn núi hoặc bờ suối. Tuyệt đối không quay lại nhà hoặc khu vực nguy hiểm để lấy đồ đạc, vì sạt lở có thể tiếp diễn trong vài phút sau đó.

4. Những việc cần tránh để đảm bảo an toàn khi có nguy cơ sạt lở đất

Khi có mưa lớn kéo dài hoặc khu vực đang xảy ra sạt lở đất, người dân tuyệt đối không qua lại gần vùng sạt lở, vì đất đá có thể tiếp tục trượt xuống bất ngờ. Không đánh cá, vớt củi hay bơi lội qua sông, suối trong thời điểm mưa lớn, nhất là khi nước có dấu hiệu bất thường như chuyển từ trong sang đục, vì đây có thể là dấu hiệu lũ quét hoặc sạt lở sắp xảy ra. Đồng thời, không đi gần khu vực cửa cống, miệng mương khi nước dâng cao để tránh bị cuốn trôi. Ngoài ra, người dân không nên xây dựng nhà cửa tại những nơi có địa hình nguy hiểm, như khu vực từng xảy ra sạt lở, ven sông suối, chân đồi, sườn dốc hoặc sát đường giao thông đèo dốc, vì đây là những vị trí có nguy cơ mất an toàn cao trong mùa mưa lũ.

Sạt lở đất là hiểm họa thiên nhiên không thể ngăn chặn hoàn toàn, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể giảm thiểu thiệt hại bằng việc chủ động nhận biết dấu hiệu, chuẩn bị vật dụng cần thiết và thực hiện đúng hướng dẫn sơ tán. Vì sự an toàn, Quý khách hãy chủ động bảo vệ mình và gia đình. Trong mọi tình huống khẩn cấp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline 24/7 của VBI: 1900 1566 để được hỗ trợ kịp thời.